Dirk Van Mechelen

Vandaag ondertekende Vlaams minister Dirk Van Mechelen het ministeriële besluit, waarmee de synagoge van Kalmthout definitief beschermd is als monument. De synagoge van Kalmthout, gelegen in het gehucht Heide, is een uniek gebouw. In ons land is dit het enige voorbeeld van een plattelandsynagoge. Het eenvoudige gebouw werd in 1928 opgericht door architect Jan Frans Beirens. Het gebouw heeft een duidelijk herkenbare vormgeving en plattegrond, met neomoorse stijlkenmerken, de verwijzing naar de stenen tafelen, de davidster, het ritueel bad, een afgeschermde vrouwengalerij, … Ook het typische synagogemeubilair bleef bewaard.
Meer nog dan de architecturale waarde gebeurt de bescherming op basis van historische en sociaal-culturele redenen. De synagoge staat immers symbool voor de bijzonder aangrijpende geschiedenis van de joodse aanwezigheid in Kalmthout.
De wijk Heide ontwikkelde zich vanaf het einde van de 19e eeuw. De aanwezigheid van een treinhalte en station zorgde voor een gemakkelijke verbinding met Antwerpen. Heide werd dan ook een geliefd oord voor dagtoerisme. Ook heel wat joden, werkzaam in de diamantsector, voelden zich aangetrokken tot de bosrijke omgeving en gezonde buitenlucht. Het waren voornamelijk Amsterdamse joden die onder impuls van koning Leopold II omwille van hun vaardigheid naar Antwerpen gelokt werden. In Kalmthout-Heide waren er verschillende gastenverblijven, hotels of woningen door joodse zakenmensen en particulieren opgericht. Door die sterke aanwezigheid groeide ook de behoefte aan een synagoge. Die kwam er uiteindelijk in 1928, dankzij verschillende privé-financiers. Meteen was het in Heide het eerste gebouw bestemd voor de eredienst, wat meteen het belang en de omvang van de joodse gemeenschap illustreert. De parochiekerk werd immers pas in 1935 gebouwd. In de synagoge van Kalmthout kwamen joden van alle strekkingen samen. Ze werd nog tot in 1995 voor de eredienst gebruikt.
Het levensverhaal van de synagoge van Kalmthout houdt echter sterk verband met de aangrijpende geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Voor de oorlog waren in Kalmthout ongeveer 700 joden als inwoner ingeschreven. Na de Tweede Wereldoorlog was hun aantal gedecimeerd. Sommigen konden vluchten, maar 199 joden uit Kalmthout werden naar Auschwitz gedeporteerd. Slechts één van hen kwam levend terug …
In de jaren na de Tweede Wereldoorlog keerden sommige overlevenden en erfgenamen van de rechtmatige eigenaars terug, maar in de loop van de jaren ‘1960 emigreerden velen van hen naar Israël, Amerika en Zwitserland.
De definitieve bescherming van de synagoge is het succesvolle einde van een procedure, die is opgestart op 16 november 2006, en waarbij de eigenaars en alle betrokken openbare besturen werden geconsulteerd. De werkgroep “Synagoge van Heide-Kalmthout”, die zich al sinds 2003 het lot van de synagoge aantrekt, zal zich nu buigen over de restauratie en (her)bestemming van het gebouw. Het spreekt voor zich dat zij dit zullen doen in samenspraak met Vlaamse gewest, de provincie Antwerpen, de gemeente Kalmthout en de 62 eigenaars
Vlaams minister Dirk Van Mechelen hoopt dat de bescherming van de synagoge van Heide in Kalmthout een duidelijk signaal mag zijn voor de meerwaarde van een multiculturele, verdraagzame maatschappij.
“Hopelijk kan de bescherming een eerste stap zijn om van de synagoge opnieuw een ontmoetingsplaats te maken. Een plaats waar mensen met elkaar in contact kunnen komen en elkaar leren appreciëren. Dit gebouw is dan ook het ideale ankerpunt om te refereren naar de gruwelen van de Holocaust en om aan te geven tot wat racisme leidt. Het maatschappelijk draagvlak rond de synagoge dat onder impuls van de werkgroep is ontstaan, is de beste garantie voor een nieuwe toekomst voor de synagoge”, aldus nog de minister.

vrijdag 1 juni 2007

Persinfo

Persdienst kabinet Van Mechelen: Philippe Heyvaert en Gunter Joye
tel. 02 552 67 35 - gsm 0495 23 16 90 - e-mail: persdienst.vanmechelen@vlaanderen.be

Terug naar de lijst met persberichten