Dirk Van Mechelen

24 juli 2008,

Geachte directie
Dames en Heren,

De Antwerpse Zoo is uniek.

Al 165 jaar – sinds 21 juli 1843 om precies te zijn – biedt de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen (KMDA) aan heel Vlaanderen de kans om binnen dit uniek kader kennis te maken met tal van exotische en minder exotische diersoorten.

De Zoo heeft in de loop van die vele decennia zowel inhoudelijk als op het vlak van vormgeving een lange weg afgelegd.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de Zoo vanuit die lange geschiedenis en tegen dit uitzonderlijke decor, een meer dan significante plaats inneemt binnen de monumentenzorg. In heel Vlaanderen zijn er slechts twee monumenten, de IJzertoren in Diksmuide en de Antwerpse Zoo, die kunnen rekenen op een financieringssysteem dat decretaal werd verankerd.

Sinds het decreet van 30 mei 1985 dat de subsidiëring van de vzw Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde van Antwerpen regelt, leveren immers verschillende beleidsdomeinen van de Vlaamse overheid een belangrijke financiële bijdrage aan de revalorisatie van de Antwerpse Zoo (en het Dierenpark van Planckendael).

Zowel vanuit Onroerend Erfgoed, als de beleidsdomeinen “Toerisme” én “Wetenschapsbeleid” ontvangt de maatschappij jaarlijks structurele subsidies. Zo werd tijdens deze huidige legislatuur al ruim 25 miljoen euro aan subsidies uitgekeerd.

De besteding van dat geld wordt sinds 2002 vastgelegd in vijfjaarlijkse beheersovereenkomsten tussen de KMDA en de Vlaamse Overheid.

Op basis van die beheersovereenkomst wordt het Zoo-patrimonium nu stelselmatig aangepakt. Onlangs werd die beheersovereenkomst vernieuwd voor de periode 2007-2011, als opstap naar een alomvattend Masterplan voor de Zoo.

Het doet mij alvast bijzonder veel genoegen om te vernemen dat dit Masterplan klaar is en binnenkort zal worden voorgesteld, zodat er ook een gedetailleerde beleidsvisie én financieel plan op langere termijn op tafel komt te liggen.

Ik ga er alvast vanuit dat in dat plan de reeds ingezette vernieuwing van onze Antwerpse dierentuin verder wordt gezet met een programma waarin zowel restauratie, renovatie als sloop en nieuwbouw aan bod komen.

Projecten ook, waarbij steeds drie belangrijke concepten in het achterhoofd worden gehouden.

Waarbij er vanuit wordt gegaan dat zowel renovatie als nieuwbouw steeds moeten gerealiseerd worden volgens de moderne inzichten inzake dierenwelzijn. En dat ze tegelijkertijd ook het bezoekerscomfort moeten verhogen.

En last but not least, dat ze als derde aandachtspunt ook het monumentale karakter van de stadszoo respecteren.

De dierentuin is immers een belangrijk 19de eeuws park, en is sinds 1983 als dusdanig ook beschermd. Als monument én als landschap!

Dat de revalorisatie van de Antwerpse Zoo ook door de bril van de monumenten- en landschapszorg met meer dan normale aandacht wordt gevolgd, is dan ook logisch.
Helaas is dat niet altijd zo geweest.

De dierentuin was oorspronkelijk een pittoresk park, waarin de dieren (én hun kooien) bijdroegen tot het decor. Door talrijke ingrepen in het verleden, is van dit karakter veel verloren gegaan.

Goedbedoelde maar niet altijd even doordachte bouw- en verbouwprojecten zorgden er al te vaak voor dat de oorspronkelijke eenheid sterk verbrokkelde.

Enkel nog de grote groenperken zijn als bindend element overgebleven. Al worden die door de bezoekers nauwelijks zo ervaren, omdat ze vaak ingepalmd zijn door allerlei gebouwen die geen binding hebben met het karakter van de tuin.

Enkele delen van de Zoo geven gelukkig nog een idee van de oorspronkelijke eenheid. Ik denk dan aan de volledige noordzijde met de inkom en een deel van de oostzijde tot en met het okapigebouw.

Ook de volledige zuidzijde met inbegrip van de panoramabrug en de rotsformaties met de Egyptische tempel, het nijlpaardengebouw, het hertengebouw, het bizonperk en de rotondevolière, herinneren ons daar nog aan.

Maar daar waar in het verleden het monumentale karakter van de dierentuin minder aandacht kreeg, wordt daar vandaag de dag gelukkig wél de nodige zorg aan besteed.

Dat is, zoals u daarnet kwam te zeggen mijnheer de directeur, niet altijd een eenvoudige opdracht. Maar moeilijke opdrachten kunnen ook boeiende uitdagingen vormen.

De projecten die de voorbije jaren werden gerealiseerd, zijn alvast schoolvoorbeelden van hoe de toenemende aandacht voor het dierenwelzijn en het inlossen van de comfortverwachtingen van de bezoekers, harmonieus kunnen samengaan met het bestaande landschap en de Zoo als monument.

De restauratie en heraanleg van het panoramapark, met behoud van bepalende elementen van het 19de eeuwse parkkarakter, vormt daarbij de voorlopige kroon op het werk.
Zoals uw directeur daarnet schetste, werd bij dit werk gebruik gemaakt van innoverende technieken. Net zoals dat bij de aanleg honderd jaar geleden al het geval was.

Het mag dan ook niet verbazen dat de dotatie die de Zoo vanuit het beleidsdomein ‘Onroerend Erfgoed’ mag ontvangen, sinds enkele jaren integraal wordt besteed aan de realisatie van dit project.
Vanuit Onroerend Erfgoed werd de jongste vijf jaar ruim vijf miljoen euro aan onderhouds- en restauratiepremies toegekend aan de Antwerpse Zoo.

Het ‘leeuwendeel’ daarvan – 2,7 miljoen om precies te zijn – werd in de net beëindigde heraanleg en renovatie van het panoramapark geïnvesteerd.

Met het voltooien van alweer een nieuwe fase van deze werken, en de officiële openstelling van het vernieuwde panoramapark, wordt ook de financiering van de eerste beheersovereenkomst officieel afgesloten.

Meteen kan dan ook uitvoering worden gegeven aan de nieuwe beheersovereenkomst. Daarin werd alvast vastgelegd dat ook het vogelgebouw, de eigenlijke aquaria en het rundergebouw een opknapbeurt zullen krijgen.

Andere projecten, zoals de verdere ontwikkelingen in de zone Ommeganckstraat, de vervanging van het jubileumcomplex of restauraties aan de wintertuin, het lamagebouw en de kiosk, zullen moeten worden ingepast in het Masterplan waarvan eerder sprake. Een Masterplan dat wij binnen de Vlaamse regering met volle aandacht zullen bestuderen en evalueren. Dit uiteraard met de bedoeling om het naderhand ook op een gepaste manier te valoriseren.
Vanuit de Vlaamse overheid willen wij blijven investeren in zowel de aantrekkelijkheid als diervriendelijkheid van onze Zoo.

Zodat de Antwerpse dierentuin de rol kan blijven vervullen die hij bijna reeds twee eeuwen lang vervult, namelijk als grootste toeristische attractie én publiekstrekker bij uitstek.

Ik dank u !

donderdag 24 juli 2008