Dirk Van Mechelen

4 september 2008,

Dames en heren,

Het lijkt geen toeval dat uitgerekend de eerste week van september is uitgekozen om officieel bekend te maken dat ik, namens het Vlaamse gewest, een premie heb toegekend voor een nieuwe fase in de restauratie van deze prachtige steenkoolmijn Winterslag.

Twee weken geleden lanceerden we immers, samen met de collega’s van de andere Belgische gewesten, de 20ste editie van de Open Monumentendagen in ons land. Het thema van deze 20ste Open Monumentendag in Vlaanderen is dit jaar de 20ste eeuw. En vanzelfsprekend zijn de steenkoolmijnen in deze regio iconen van deze eeuw.

Midden-Limburg heeft als geen andere streek in Vlaanderen ervaren welke impact de 20ste eeuw had op de leefomgeving. In de relatief korte periode tussen de ontdekking van de Limburgse steenkool in 1901 en de sluiting van de laatste steenkoolmijn in 1992, werd het nog vrij agrarische en dun bevolkte heidegebied in het midden en noorden van deze provincie ‘letterlijk’ in de toekomst gekatapulteerd.

Tussen 1917 en 1938 rezen zeven mijnzetels als paddestoelen uit de grond. Uit het niets verscheen hypermoderne industriële infrastructuur, grote fabrieksgebouwen met de nieuwste en zwaarste machines van het moment, om de moeilijke ontginning mogelijk te maken.
Uit het niets werden plots ook spoorlijnen, autobanen en het befaamde Albertkanaal aangelegd.

Daarbij ontwikkelden zich tot slot ook hele woonwijken voor kaders, bedienden en arbeiders, met alle denkbare moderne comfort. Met reusachtige mijnkathedralen, die de schaduw vormden van de schachtbokken. Met scholen, winkels, hotels, casino’s, kiosken, tuinen, parken. Alles gebouwd volgens strakke hiërarchische principes, naar ontwerp van de modernste architecten, strak planmatig aangelegd en in vooruitstrevende stijlen, met naar de normen van de tijd verregaande sociale voorzieningen.

De mijnsteden zijn symbolen van de 20ste-eeuwse vooruitgang. Ze verbeelden ook de snelheid die deze eeuw, nog meer dan de vorige, kenmerkte.

En niet alleen omdat de steenkool, waar alles om draaide, in het begin de belangrijkste energiebron was. Maar evenzeer omdat de pijlsnelle vooruitgang inhield dat nieuwe, goedkopere en efficiëntere energiebronnen werden ontdekt. Wat op zich dan weer de teloorgang van de mijnindustrie inluidde.

Waarmee de streek ook met een ander modern fenomeen werd geconfronteerd. De noodzaak tot reconversie en herbestemming! Tussen 1901 en 1992 evolueerde het gebied uit het niets tot moderne economische groeipool. Even snel dreigde de pendel weer in omgekeerde richting te draaien. Wat ooit tot de modernste fabriekinfrastructuur behoorde, dreigde een kleine 100 jaar later tot waardeloos schroot te worden herleid.

Maar wat er vervolgens gebeurde is ook typisch voor onze 20ste eeuw: het “waardeloos” geworden mijnpatrimonium werd als erfgoed erkend en kreeg zo de kans op een tweede adem! En het mijnerfgoed blijkt zelfs de motor te zijn voor nieuwe economische en culturele ontwikkeling van het gebied! Langzaam maar zeker worden verlaten mijngebouwen gerestaureerd, krijgen ze nieuwe functies, en worden de mijnen opnieuw het centrum van de evoluties die ze 100 jaar geleden in beweging hebben gezet.

De geschiedenis van de Limburgse mijnen en van het Limburgse mijnpatrimonium is met andere woorden een doorsnede van de 20ste eeuw. Het symboliseert hoe snel onze leefomgeving wel ontwikkelt, hoe snel iets “erfgoed” kan worden en hoe belangrijk dat erfgoed wel is. Door zijn omvang toont het mijnpatrimonium bovendien ook aan voor welke uitdagingen de moderne erfgoedzorg staat, én hoe cruciaal het is om erfgoed op een doordachte en planmatige manier een hedendaagse plaats te geven in ons leven.

Het is dan ook een genoegen om hier vandaag, in de oudste Limburgse mijn, de mijn van Winterslag:

• die tussen 1917 en 1988 actief was,
• waar tot 850 meter diep in de grond is ontgonnen,
• waar ooit 6.250 mijnwerkers zwoegden
• en in totaal 66.593.000 ton steenkool naar boven is gehaald,…

het formele startschot te mogen geven voor een volgende fase van de reconversie tot het multifunctionele en multiculturele “C-MINE”.
Het Vlaamse gewest investeerde de voorbije jaren al bijna 3 miljoen euro aan restauratiepremies in de opwaardering van deze schitterende mijn.

Na de restauratie van:

• de schachtbokken (de oudste en de jongste schachtbok in de provincie, respectievelijk uit 1915 en 1963),
• de buitenrestauratie van het hoofdgebouw en de machinegebouwen,
• de restauratie en herbestemming van de lampenzaal, de badzalen tot cinemacomplex,…

bereikt de reconversie van de mijn de laatste horden.

Vorig jaar nog kende ik een premie toe van 1 miljoen euro voor de herbestemming van het centrale mijnmagazijn tot atelier en woning van de kunstenaar Piet Stockmans.

En hoewel het restauratie- en herbestemmingsproces daarna nog niet helemaal voltooid zal zijn, volgt dit jaar toch al de hoofdbrok met 2,4 miljoen euro aan premiegeld voor de restauratie van de compressorenzaal met zijn indrukwekkende machinepark.

De machines waren het hart van de mijn, en de machinekamers kregen dan ook terecht de vorm van ware paleizen. De restauratie van de compressorenzaal is de kroon op de jarenlange verrijzenis van de mijn van Winterslag. Geen inspanning was teveel om het hart van deze industriële site opnieuw te laten kloppen.

En dit kost geld. De premie van een kleine 2,4 miljoen Euro is één van de twee grootste die dit jaar werd toegekend.

Deze 2,4 miljoen Euro is gelijk aan 4% van het totaalbudget voor restauratiepremies in 2008, en behelst éénderde van de Limburgse restauratieprojecten. Dit is niet onlogisch voor de restauratie en herbestemming van één van de spectaculairste onderdelen van één van Vlaanderens meest indrukwekkende monumenten. Bovendien één van dé iconen van het 20ste-eeuwse Vlaamse erfgoed en alzo van de 20ste Open Monumentendag.

Waarschijnlijk mag u op 14 september op de OMD bij de geleide werfbezoeken veel volk verwachten. De compressorenzaal staat immers nu al in elk kindergeheugen gegrift als de ‘Mega Mindy-zaal’, waar deze populaire jeugdheldin haar videoclip kwam opnemen.

Ik wens de stad Genk van harte veel succes toe met de verderzetting van de reconversie van haar rijke mijnpatrimonium.

donderdag 4 september 2008