Dirk Van Mechelen

3 september 2008,

Beste Jo
Dames en Heren,

Als historicus kijk ik altijd graag even terug naar het verleden om verwezenlijkingen van vandaag te kunnen duiden. Vlaanderen is immers altijd al een plaats geweest van creativiteit en vernieuwing.

Vele bijzonder creatieve en innovatieve geesten drukten hun stempel op Vlaanderen en zelfs de wereld. Denk bijvoorbeeld maar aan mensen als Mercator als uitvinder van de cartografie, Plantin-Moretus met de boekdrukkunst of de vele Vlaamse schilders gedurende vele eeuwen toonaangevende figuren waren.

Ook in de bouwkunst was dat niet anders met onder meer het geslacht Keldermans of in een recenter verleden bijvoorbeeld Henry Vandevelde.

Wat opvalt bij veel van die mensen is het feit dat het om creatieve duizendpoten gaat. Om mensen, die niet alleen louter een gebouw ontwerpen bijvoorbeeld, maar zich ook bekommeren over de volledige interieurinrichting en de functionaliteit ervan.

Mensen die vernieuwen, maar die ook zichzelf steeds heruitvinden. Die steeds op zoek zijn naar ander en beter. Naar nieuwe materialen bijvoorbeeld. Creatievelingen die hun kennis en inzichten ook willen delen met de jonge garde en die zo’n wisselwerking met een nieuwe generatie inspirerend vinden.
Hedendaagse bouwmeesters of architecten die aan dit profiel beantwoorden zijn niet dik gezaaid. Iedere generatie kent er slechts een handvol.

Dat Jo Crepain wél aan dit profiel voldoet, betwist niemand. Jo is één van de markantste architecten van zijn generatie. En uiteraard zijn we er fier op dat de basis van zijn internationale carrière hier in Kapellen werd gelegd. Het was hier in Kapellen waar hij met de realisatie van de woning Roels reeds als student zijn grote entree maakte. En waarvoor hij meteen werd bedacht met wat toen de belangrijkste architectuuronderscheiding was: de Prijs voor Architectuur Robert Maskens.

Hier in Kapellen legde Jo de basis voor een bijzonder indrukwekkend oeuvre met een veelheid aan projecten die allen zijn veelzijdigheid in de verf zetten.

Die realisaties zijn even uiteenlopend als inspirerend:

• van een nieuwe begraafplaats tot de reconversie van een watertoren,
• zowel stedenbouwkundige projecten als gebouwen,
• zowel privé-woningen als utilitaire architectuur,
• zowel eensgezinswoningen als meergezinswooneenheden…

Maar ook interieurrealisaties of ontwerpen voor pakweg lampen of bureaumeubilair.

Vrienden,

Ook vanuit de Vlaamse overheid is er de afgelopen jaren steeds meer geïnvesteerd in het belang van kwalitatieve architectuur. De architectuurjaarboeken zijn een bron van inspiratie voor velen, het Vlaams Architectuur Instituut probeert het oeuvre van bekende en minder bekende architecten onder de aandacht te brengen en via de bouwmeester probeert Vlaanderen ook haar eigen architectuur kwalitatief vorm te geven.

Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat ook de Open Monumentendag stilaan maar zeker de hedendaagse architectuur ontdekt en in de kijker stelt.

Vorig jaar werd met het thema ‘Wonen’ die trend al ingezet, maar met het jaarthema ‘20e eeuw’ krijgt de hedendaagse architectuur dit jaar écht de prominente plaats die ze verdient. Meer dan ooit kunnen de honderdduizenden bezoekers kennismaken met architectuur uit een recent verleden die werd gerealiseerd om in te wonen, in te werken, zich in te ontspannen,…

Wetende dat het grote publiek zich tijdens Open Monumentendag vooral aangetrokken voelt tot die gebouwen gebouwen die anders niet toegankelijk zijn, denk ik dat we er in Kapellen in geslaagd zijn om een veelzijdig programma uit te werken dat daar perfect aan tegemoetkomt. Het is immers dankzij de actieve betrokkenheid van Jo Crepain, dat je tijdens de Open Monumentendag hier in Kapellen een tiental van zijn meest relevante realisaties kunnen worden bezocht.

Een unieke kans om eens binnen te kijken in een aantal opvallende privé-woningen van zijn hand.

Beste Jo,
Vrienden,

Ik zit hier natuurlijk niet enkel als Kapellenaar maar ook als minister bevoegd voor het onroerend erfgoed. En mensen alleen maar laten kennismaken met onze hedendaagse architectuur, is niet voldoende.

In het kader van onze thematisch-typologische beschermingsaanpak beschermden we vorig jaar reeds een aantal eigen woningen van hedendaagse architecten. Dat was het geval voor woningen van onder meer bOb Van Reeth, Marc Dessauvage, Pieter De Bruyne, Lucien Engels. Ook dit jaar zullen we naar aanleiding van de Open Monumentendag opnieuw heel wat hedendaagse realisaties beschermen.

Overigens komen die beschermingen niets te vroeg. Bij de voorbereiding van de dossiers merken we immers dat ondertussen al heel wat realisaties uit de jaren zestig en zeventig werden afgebroken. Dat houdt natuurlijk ook verband met de snelheid waarmee onze maatschappij evolueert. We worden genoodzaakt om steeds sneller achterom te kijken en te evalueren.

Ik herinner mij nog de discussie over de nieuw te bouwen Martini-toren in Brussel. Bij de aanvang van de werken gingen stemmen op om het gebouw, waarvoor de toren in de plaats kwam, te beschermen. Amper veertig jaar later, toen men de Martini-toren wou revaloriseren en vervangen, was er de vraag om de Martini-toren als monument te beschermen.

Hetzelfde geldt voor de bescherming van het Toyo Ito paviljoen in Brugge. Het was ongezien om een gebouw van goed vijf jaar als monument te beschermen. Wat mij betreft was het echter de enige mogelijke keuze. Vele tijdelijke paviljoenen zijn ondertussen iconen van hun tijd geworden en ik denk dat het onze plicht is ervoor te zorgen dat het origineel bewaard blijft zodat we vijftig jaar later geen replica moeten bouwen. Zoals dat wel het geval was met bijvoorbeeld het Barcelona-paviljoen van Mies van der Rohe.

We moeten als moderene samenleving permanent blijven inzetten op de realisatie van kwaliteitsvolle hedendaagse architectuur. Ik ben er immers van overtuigd dat de combinatie erfgoed en kwaliteitsarchitectuur een absolute meerwaarde geeft. Eén van de meest sprekende voorbeelden daarvan, werd recent gerealiseerd door Luc Binst … sinds enkele jaren de associé van Jo Crepain.

Hij bouwde een nieuwbouwwoning in het landelijke Waarbeke, een deelgemeente van Geraardsbergen. In de 19de eeuw kende dit dorp een heel klassieke ontwikkeling rond de kerk, de pastorie en enkele vierkantshoeves. Sindsdien is de tijd er als het ware een beetje blijven stilstaan. Totdat Luc Binst met een schitterende, kwaliteitsvolle architectuur er in slaagde een 21ste eeuwse dimensie toe te voegen. Door de perfecte wisselwerking tussen kerk en woning houdt hij bovendien de geschiedenis van het gehucht “afleesbaar”.

Wat dat betreft wachten er ons grote uitdagingen. Op nog teveel plaatsen wordt kwalitatieve hedendaagse architectuur vandaag de dag onmogelijk gemaakt door al té restrictieve en behoudsgezinde voorschriften. Zo werd recent in Landen, omwille van het streven naar het zogenaamde behoud van het landelijke karakter, een nieuwe verkaveling gerealiseerd waarbij de bouwvoorschriften enkel pastoriewoningen toelieten. We hebben inzake de promotie van hedendaagse kwaliteitsvolle architectuur dus nog een lange weg te gaan.

Dames en heren,
Jo,

Ik ben ervan overtuigd dat de Open Monumtendag in Kapellen, en bij uitbreiding in gans Vlaanderen, een groot succes wordt. Dat is alleen mogelijk dankzij de inzet van velen, voor en achter de schermen. Samen met u kijk ik er alvast naar uit om de vele, vaak onbekende, mooie plaatsen te ontdekken.

Meer dan ooit wordt de Open Monumentendag van dit jaar een eerbetoon aan de genialiteit en de creativiteit van gedreven ontwerpers. Ik ben dan ook bijzonder verheugd dat wij in Kapellen het oeuvre van Jo Crepain van dichtbij kunnen ontdekken.

Ik nodig iedereen uit om van deze unieke gelegenheid gebruik te maken.

Ik dank u

woensdag 3 september 2008