“We hebben de waarschuwingen niet ernstig genoeg genomen”
DE MORGEN - maandag 27 oktober 2008
Dirk Van Mechelen, Vlaams minister van Begroting in tijden van financiële crisis
Vlaams viceminister-president en minister van Begroting Dirk Van Mechelen (51, Open Vld) heeft woelige weken achter de rug. De bankencrisis, die zijn volledige aandacht opeiste, duwt de liberalen in het defensief. Ondertussen moet zijn partij met tegenzin een krakkemikkige federale begroting slikken en stellen diverse partijgenoten de regeringsdeelname in vraag. ‘Het land heeft betere tijden gekend. Het zou dus onverantwoord zijn om nu aan te sturen op een regeringscrisis.’
Hoe voelt het om de enige Open Vld’er te zijn die zijn slag nog kan thuishalen?
Dirk Van Mechelen: “Goh, ik doe gewoon mijn job. Trouwens, ook Marino Keulen en Patricia Ceysens boeken resultaten in de Vlaamse regering. In de federale regering is het natuurlijk een beetje wennen. Jarenlang was Verhofstadt de dirigent, nu is het iemand anders die bepaalt welk stuk er gespeeld wordt. Dat is een cultuurshock.”
De stemming in de partij is navenant.
“Ik ben geschrokken van de uitlatingen van sommige partijgenoten. Op het partijbureau waren kritische vragen gesteld, maar het klopt niet dat de partij op haar kop staat. Het zou ook onverantwoord zijn om nu aan te sturen op een regeringscrisis, met een economische crisis voor de deur. Dit land heeft betere tijden gekend. Mensen vragen vandaag dat hun spaarcenten gered worden. Mensen vragen om hun job te beschermen. Mensen vragen geen verkiezingen. Of ik dan zelf in de federale regering zou willen zitten? Nee. Ik heb hier veel meer impact.”
En meer geld.
“Ja, maar dat is onze eigen verdienste. Eind dit jaar is de Vlaamse schuld volledig afgebouwd. Door dat te doen hebben we elk jaar 400 miljoen euro extra beleidsruimte gecreëerd. Ondertussen hebben we Dexia-aandelen gekocht met geld uit het Toekomstfonds en gaan we Ethias depanneren met kasliquiditeiten. We hebben dus een mooi parcours afgelegd.”
En nu komt de federale overheid bedelen om haar gammele begroting te redden.
“De federale kas is bijna leeg. Daarom is het debat over de staatshervorming zo essentieel. De federale overheid zal zich moeten terugplooien op haar corebusiness: landsverdediging, binnenlandse zaken, buitenlandse zaken, veiligheid… en daarvoor geld uittrekken. En ze zal moeten stoppen met geld te geven aan dingen die tot de regio’s behoren, zoals het arbeidsmarktbeleid of het grootstedenbeleid. Die regering moet besparen, en dat kan alleen door bevoegdheden over te hevelen naar de regio’s. We mogen niet treuzelen. Als het in 2009 niet lukt, vrees ik dat de federale regering onmogelijk nog een begroting voor 2010 kan opstellen. Zo erg is het, ja. De federale staat krijgt zijn financiering niet meer rond en kan zijn essentiële opdrachten niet meer vervullen.”
Snappen de Franstaligen dat ondertussen?
“Ook zij hebben die federale begroting moeten slikken. Daar zit voor niemand een strikje rond. Men zit muurvast. Trouwens, er komt schot in de communautaire dialoog. Er moeten snel resultaten komen. Dat is geen luxe, maar pure noodzaak. De sleutel van het verhaal zal de financieringswet zijn. Dan zal moeten blijken welke bevoegdheden federaal blijven en hoe we die op een gezonde manier kunnen financieren.”
Een begroting voor 2010 wordt onmogelijk, zegt u. Maar is die voor 2009 veel meer dan een schijnbegroting?
“Ik begrijp dat er vragen rijzen bij een aantal ontvangsten, maar je hebt ook 365 dagen om bij te sturen. Er is nog veel werk aan, maar goed, ze hebben de verdienste dat ze een gat van zes miljard euro hebben weggewerkt. De Vlaamse regering heeft het aanbod op tafel gelegd om een aantal bevoegdheden over te nemen en die ook te financieren. 2009 wordt een scharnierjaar. We kunnen ons veel permitteren, maar die afspraak met de geschiedenis mogen we niet missen.”
U was nauw betrokken bij enkele bancaire reddingsoperaties. Grote ogen getrokken?
“Dat kun je wel zeggen, ja. Er zijn toch wel bijzonder vreemde dingen boven water gekomen. Behoorlijk eenzijdige beleggingen bijvoorbeeld, waardoor men bijzonder kwetsbaar wordt voor bepaalde evoluties op de bancaire markt. Ethias heeft 88 miljoen aandelen Dexia. Als die dalen van 19,5 euro naar 5 euro, dan verlies je zonder het zelf te weten een smak geld en kom je in financiële moeilijkheden.”
Klinkt logisch, maar niet voor de topbankiers blijkbaar.
“Dat is historisch gegroeid. Als je met de bril van vandaag terugkijkt, zeg je inderdaad: ‘Hoe is dat nu mogelijk.’ Maar zo werkt het niet. Neem nu het Fortisaandeel. Dat was in Vlaanderen het aandeel van de goede huisvader. Het werd gezien als een manier van sparen. En dan valt dat terug op 1 euro. Tja. Dat is dramatisch.
“Er gaat een wereldwijde schokgolf door de financiële markten, en die had niemand zien aankomen. Net door die internationale dimensie is het onvergeeflijk dat iemand als Europees commissievoorzitter Barroso totaal onzichtbaar is gebleven. Net op een moment dat je méér Europa nodig hebt, geeft die niet thuis. In de bankwereld zitten we nog met nationale regulatoren, terwijl dat wereldje internationaal gestructureerd is. Vandaar dat men nu pas gaat beseffen met wat voor financiële producten men daar bezig was en welke risico’s daaraan verbonden zijn. Onze Bankcommissie keek vanuit het perspectief van de Emile Jacqmainlaan toe op internationale spelers die elders zitten. Volgens mij hebben ze zelfs geen toegang tot allerlei essentiële gegevens.”
Heeft de crisis ook niet te maken met de hebzucht van een groep beleggers en bankiers?
“Dat vind ik een gevaarlijke term. Iedereen streeft naar het beste rendement. Dat doe ik voor mijn spaarcenten en u voor de uwe. Dat heeft niets met hebzucht te maken. Alleen is men daarin één brug te ver gegaan, met producten die niet risicoloos waren. Mijn economische analist, Frank Lierman van Dexia, heeft meer dan een jaar geleden al gewaarschuwd voor de hypotheken die men in de VS naar je hoofd gooide. We hebben zulke mensen niet ernstig genoeg genomen.”
‘Wie belegt in aandelen moet de risico’s kennen’, zegt Didier Reynders. Geen compassie dus.
“Daar ben ik het niet mee eens. Vanzelfsprekend streef je naar een hoger rendement als je in aandelen belegt, en dus neem je risico’s. Maar zelfs al schat je de risico’s in, dan ga je er hooguit vanuit dat een Fortisaandeel van 25 euro naar 18 euro kan zakken. Niet dat het binnenkort nog maar 1 euro waard is. Dat zijn geen risico’s meer, dat zijn catastrofes. Toen Fortis ABN Amro overnam, ging men ervan uit dat de financiering rond was. Nu blijkt dat niet het geval te zijn. Dat was dus verkeerde informatie aan de aandeelhouder. Dat verdient sancties, geen torenhoge ontslagvergoedingen. Sommigen gaan onaanvaardbaar roekeloos om met het geld van hun aandeelhouders en klanten.”
En dus krijgen ook liberalen klappen, als pleitbezorgers van een vrije markt.
“We hebben net meer liberalisme nodig, niet minder. Ik ben niet voor de far west, hé. De financiële wereld was wél een far west. Liberalen staan voor een open economie, maar wel een met spelregels. Het beste voorbeeld zijn de Europese mededingingsregels, die onverkort worden toegepast. Tot ergernis van de Boeings en de Microsofts van deze wereld. Als je ziet welke boetes men daar uitgedeeld heeft… Maar zo bescherm je de consument, net zoals we de kleine aandeelhouder moeten beschermen. Je moet nu niet gaan zeggen dat dat allemaal dommeriken zijn of hebzuchtige egoïsten. Een duidelijke regelgeving is bij uitstek een liberaal pleidooi. De blinde vrijheid, daar geloof ik niet in.”
Als liberaal staat u toch niet te juichen als u nog eens een bank mag redden? Of zijn overheidsinterventies ook bij uitstek liberaal?
“Nee, ik heb tijdens de Dexiacrisis dan ook gezegd dat dit een tijdelijke situatie moest zijn. Ook in de Ethiasoperatie is zwart op wit vastgelegd dat de overheden zich binnen een redelijke termijn voor 51 procent terugtrekken. Als zo’n ingreep nodig is om een bank te redden, dan moet het. Maar ik ben geen minister van Begroting om banken of verzekeringsinstellingen te gaan leiden.”
Hoeveel rek zit er nog op de mogelijkheden van de overheden om in te grijpen? Hoeveel banken kunnen er nog gered worden?
“Heel simpel: zoveel als nodig. Wij gaan geen enkele bank in België in de problemen laten komen en daardoor de spaarder in de kou zetten. Ik denk er niet aan. Een overheid kan makkelijk lenen. Het zou natuurlijk wel spijtig zijn, net op het moment dat we schuldenvrij zouden zijn.”
Nog eentje: gouden parachutes beperken, is dat liberaal?
“Er zijn toch wel grenzen aan alle fatsoen. De verloning is een aangelegenheid tussen degenen die het contract afsluiten. Maar iemand die er een zootje van maakt en daar nog een riante ontslagvergoeding voor opstrijkt, dat lijkt me niet te stroken met de code-Lippens, als u mij begrijpt.”
Er zijn partijen die in het verleden al voor wettelijke regels gepleit hebben, precies omdat zo’n code-Lippens geen moer helpt. Het is rijkelijk laat om er nu plots achter te gaan staan.
“Ach, je moet in zulke kwesties niet op de man spelen. De tijd is er nu rijp voor.”
Hoe schat u de verantwoordelijkheid van Steve Stevaert in in het Ethiasdossier?
“Ik heb Steve aan het werk gezien tijdens de operatie-Dexia, als vertegenwoordiger van Ethias. Ik moet zeggen dat hij daar zijn rol gespeeld heeft. Ook in die dingen moet je niet op de man spelen.”
Partijgenoten van u hebben nochtans hun best gedaan om hem richting uitgang te duwen. Net als uw minister-president.
“Het komt Stevaert zelf toe om uit te maken of hij in deze situatie zijn verantwoordelijkheid kan blijven uitoefenen. Ethias moet grondig geherstructureerd en geprofessionaliseerd worden, en Steve moet zich de vraag stellen of hij in dat plaatje past. Mocht men mij vragen om voorzitter te worden van de raad van bestuur van Ethias, ik zou mij daar ook niet geschikt voor achten. De vraag is of we de juiste mensen op de juiste plaats zetten, niet of we overgaan tot een afrekening.
“Blijkbaar is het in de mode om op mensen te schieten. Ik wil daarvoor waarschuwen, want het doet me denken aan de jaren dertig. Kijk naar de afhandeling van de Visacrisis in Antwerpen, waar achteraf niets aan de hand bleek te zijn. In een democratie moet je kritisch kunnen zijn, tot op het bot gaan als het moet. Maar je mag je niet bezondigen aan goedkoop populisme. Het moet geen schietkraam worden.”
Gorik Van Holen
© 2008 De Persgroep Publishing
maandag 27 oktober 2008
